Media

english | nederlands

Media

Video

Wetenschap

Persoonlijk

Contact

Boeken

Ik ben altijd gefascineerd geweest door de geologische tijd. Vanaf het moment dat ik in Suriname rondliep in gesteenten die twee miljard jaar oud waren en in Colombia in een oogopslag de hele geologische kolom in het weidse landschap kon zien liggen, kan ik mij ook in het dagelijks leven niet meer losrukken van de gedachten dat wij mensen, die als soort nog maar 150,000 jaar op de aarde rondlopen, nog maar net komen kijken. We zijn niet meer dan het laatste likje verf op de top van de Eiffeltoren, zoals Mark Twain het uitdrukt. We hebben nog niets meegemaakt van wat de aarde allemaal vermag.

Tijd was het thema van mijn intreerede in Wageningen in 1983 (Gisteren was vandaag morgen), en tijd is het thema van mijn boek De menselijke maat. De aarde over tienduizend jaar, dat in 2006 is uitgekomen, en dat ik aanvankelijk dezelfde titel als de Wageningse rede had willen meegeven. Het boek heeft veel succes, met name vanwege de relativering van de klimaatsproblematiek die eruit spreekt, maar eigenlijk gaat het niet over het klimaat, maar over onze gebrekkige perceptie van de tijd. Binnenkort verschijnt er een nieuw boek over de zeespiegelproblematiek, Spiegelzee.

In mijn normale wetenschappelijke publicaties is die fascinatie misschien niet zo duidelijk, al wil ik wel altijd zaken dateren, maar in de columns en andere populair-wetenschappelijke stukken die ik schreef in Intermediair, Natuur en Techniek (NWT), Delta, de Nieuwsbrief KNGMG (nu Geo.brief), Geografie en andere bladen is de diepe geologische tijd de grondtoon die alles overheerst.

 

Spiegelzee
Wie zich zorgen maakt over een stijgende zeespiegel, vergeet dat de mensheid dat al eerder heeft meegemaakt. Zon 120.000 jaar geleden stond de zeespiegel zes meter hoger dan nu, en lag Amersfoort aan zee. In het koudste deel van de laatste ijstijd, 20.000 jaar geleden, stond hij juist 120 meter lager, en lag de Noordzee droog. De stijging die door het afsmelten van de ijskappen daar weer op volgde ging soms wel twintig keer zo snel als nu. Onze voorouders hebben onvoorstelbare zeespiegelveranderingen meegemaakt, die grote gevolgen voor hun leefmilieu hadden.

Salomon Kroonenberg vertelt in dit boek op toegankelijke wijze welke oorzaken daaraan ten grondslag liggen en hoe we dat te weten zijn gekomen: uit opgeheven koraalterrassen, boringen in de diepzee en de Groenlandse ijskap, en ook uit vele gegevens van de Nederlandse ondergrond. De laatste zesduizend jaar is onze zeespiegel eigenlijk redelijk stabiel, en wereldwijde peilschaalmetingen van de laatste eeuw laten nog geen versnelling zien. Wie inziet hoe inventief onze voorouders zich met weinig middelen aan zeespiegelveranderingen aanpasten, hoeft niet bang te zijn dat wij zelf dat in de toekomst niet ook zouden kunnen.

Uitgeverij Atlas Contact, verschijnt in februari 2017

De binnenplaats van Babel
Taal is de prachtigste gave van de evolutie aan de mensheid. Van jongs af aan hield ik van taal, van lettertjes, van de muziek van mooie woorden, ik las alle uithangborden op straat, alle teksten op de potjes jam en hagelslag.

Maar waarom zijn er zesduizend verschillende talen? Ik maak in De binnenplaats van Babel een ontdekkingstocht naar de oorsprong van onze veeltaligheid. Begon het spreken met klappertanden of met klikjes? Was er ooit n taal voor alle mensen? Waarom zijn er meer talen in de bergen dan in de vlakte?

Ik neem de lezer mee naar de Kaukasus en de indianen, naar de wieg van Homo sapiens en de resten van de Toren van Babel. Begon het spreken met klappertanden of met klikjes? Was er ooit n taal voor alle mensen? Waarom zijn er meer talen in de bergen dan in de vlakte? De held van mijn boek is mijn grootvader die maar liefst veertien talen kende. Zelfs in het concentratiekamp Theresienstadt zat hij nog Russisch te leren. Dit boek is een eerbetoon aan mijn opa en de inhaalslag van een geoloog die ook graag taalkundige had willen zijn.

Uitgeverij Atlas Contact, ISBN 9789045026053

Waarom de hel naar zwavel stinkt
Waarom kregen de astronomen voor hun wetenschap de hemel, en geologen de hel? Waarom is het paradijs het ultieme geluk en de hel de ellendigste dood? In het aardedonker worden de mensen bang en denken aan de dood. Daarom zit de hel onder de grond. De aarde is de onderwereld, het dodenrijk, in bijna alle culturen van de wereld.

 
Chinees, 2016

En toch zit er zoveel moois in de ondergrond: glinsterende ertsen en metalen, prachtige gele zwavelkorsten, blauwe saffieren, rood cinnaber, groen malachiet, meterslange vlijmscherpe gipskristallen, druipsteengrotten, ondergrondse rivieren, tere schelpjes uit het begin van de evolutie en reusachtige botten van uitgestorven monsters.

Salomon Kroonenberg doet veldwerk in de hel, met hamer en kompas, in de voetsporen van de Bijbel, Homerus, Vergilius, Dante, Da Vinci, Descartes, Jules Verne en de moderne wetenschap, in elk hoofdstuk weer een stukje dieper, en brengt daar gedetailleerd verslag van uit want het lukt hem gelukkig om er weer uit te komen.

Het boek stond op de longlist voor de Bob den Uyl prijs voor literaire reisverhalen.

Recensies: Jo's Archief, NRC Boeken (Atte Jongstra), NRC Boeken (Gemma Venhuizen), Sargasso, Trouw, VPRO Boeken, InfoNu.nl
Atlas, ISBN 97-89045018-76-8

De menselijke maat
Dit boek betoogt dat wij nu ook rekening moeten houden met lange tijdschalen, met de maat van de natuur. Het laat zien hoe we een aantal trends uit het geologische verleden naar de toekomst kunnen doortrekken. Want het spreekt niet vanzelf dat de toekomst moeilijker te voorspellen is naarmate hij verder weg ligt. We weten niet of het klimaat in het jaar 2100 warmer zal zijn dan nu, maar we kunnen wel voorspellen dat na de huidige warme tijd weer een ijstijd komt.

  
De menselijke maat - Midprice editie.

Het boek is bekroond met de Eureka-Furore prijs voor het beste Nederlandstalige populair-wetenschappelijke boek. In 2008 is een herziene editie verschenen (12e druk), met een epiloog over de recente ontwikkelingen in het klimaatdebat.

De Chinese vertaling van De menselijke maat heeft een prijs van het invloedrijke literaire blad China Reading Weekly in de wacht gesleept en wordt door de Nationale Bibliotheek aanbevolen als het beste populair-wetenschappelijke boek van 2012.

Lees: het eerste hoofdstuk "De menselijke maat": Ned, Eng.
Recensies: Sddeutsche Zeitung, NRC Boeken, Trouw, NLPVF (English), Delft Integraal, VPRO Boeken, kennislink.nl.
Uitgeverij Atlas, ISBN 9789045006819

Stop de continenten!
In 1996 bundelde Salomon Kroonenberg een aantal columns in het boekje "Stop de continenten!" Die zwerven al sinds het ontstaan van de aardkorst over het oppervlak. Dat komt omdat het daar kouder is dan in het binnenste van de aarde. Vergelijk het met een pannetje kokend water dat een scheutje olie bevat: de olie (de "continenten") drijft en klontert voortdurend samen om weer uiteen te vallen, aangedreven door de opstijgende warmte uit de diepte. Op dezelfde wijze bewegen de continenten over de aarde, met snelheden tot een centimeter of tien per jaar.

De onderstaande drie filmpjes van VPRO"s Noorderlicht laten samen de bewegingen van de werelddelen zien van 700 miljoen jaar geleden tot 196 miljoen jaar in de toekomst.

Lingua Terrae Books, ISBN 90-74417-04-3

Aarde en klimaat (luisterboek)
Wij hanteren voor onze planeet vaak de menselijke maat en niet de maat van de aarde zelf. De aarde heeft een eigen leven dat al vier en een half miljard jaar duurt. Alle natuurrampen hebben in het verleden al eens plaatsgevonden: een tweehonderd meter hogere en honderd meter lagere zeespiegel, een broeikasaarde met meer dan twintig keer zoveel CO2 in de atmosfeer en een twintig keer zo snelle zeespiegelstijging als nu. Voor de aarde is dat allemaal niets nieuws.

Deze serie colleges laat zien hoe de aarde écht werkt aan de hand van de drie klimaatextremen die de aarde de laatste 250 miljoen jaar heeft meegemaakt: de woestijnaarde, de broeikasaarde en de ijstijdaarde. De aarde in rood, groen en wit.

Tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale TU Delft, ISBN 90-85300-36-3
Koop: dit boek bij NRC Webwinkel.
Luister: het eerste hoofdstuk "Aarde en klimaat".

Artikelen

 

Interviews

 

Video's


Interview: Van Liempt Live - Interview met Paul van Liempt (17 min.)

RTL-Z, 11 december 2015

Lezing: WURtalk #1 - The sea-level history of human kind (23 min.)

Wageningen Universiteit, 28 september 2016

Actualiteit: Hier is... Adriaan van Dis - DWDD Heimwee: Hier is... Adriaan van Dis. (13 min.)

DWDD, 5 maart 2015

Illustratie: Wandelende continenten - van 700 tot 265 miljoen jaar geleden tot 196 miljoen jaar in de toekomst (11 sec.)

VPRO Noorderlicht, 2006


 
| | | |
design
-baut!-