Dood van een rivier

 

Media

Video

Wetenschap

Persoonlijk

Contact

 

De dood van een rivier

Al enkele jaren neemt de Delftse hoogleraar geologie Salomon Kroonenberg eerstejaars studenten mee op excursie door de stad. Het liefst zou hij de bewoners willen verplichten alleen op kousenvoeten rond te lopen, want de geologie blijkt letterlijk op de straatstenen en winkelvloeren te liggen. Kroonenbergs verhaal maakt duidelijk dat het huidige Nederland ooit de delta was van de Eridanos, een rivier half zo groot sls de Amazone.

Hij kwam uit het noordoosten, slingerend over een paar duizend kilometer - de Eridanos stroomde door grote delen van Europa. Zo'n twaalf miljoen jaar geleden, ver voor het ontstaan van de mens, boorde zijn eerste water een weg door ScandinaviŽ, de Baltische staten, Polen en Duitsland. Tot aan zijn dood - de oprukkende gletsjers van de ijstijd die 700.000 jaar geleden begon veegde de rivier letterlijk van de kaart - veranderde de Eridanos regelmatig van koers, maar altijd mondde hij uit in een delta die over het huidige Denemarken, Noord-Duitsland en Noord-Nederland lag.

Een groot deel van de Nederlandse ondergrond is afkomstig van het sediment dat de Eridanos aanvoerde. Ons land komt uit het buitenland, stelt Kroonenberg. Het idee dat de geologie van Nederland met zijn vlakke polders saai is, bestrijdt hij dan ook. Op betrekkelijk geringe diepte bevinden zich geplooide aardlagen en breuken die leren dat er werkelijk iets als de 'Dutch mountains' bestaan - ze liggen alleen ondergronds, inclusief een vulkaan, die ooit de hedendaagse Waddenzee onveilig maakte.

Naast geoloog is Kroonenberg ook columnist en verhalenverteller. Steeds probeert hij zijn lezers en toehoorders over de horizon van miljoenen jaren te laten kijken, en levert hij commentaar op beleidsmakers. Milieukwesties en planologische structuren zet hij in een ander perspectief. Volgens hem zijn politici met hun natuurontwikkelingsplannen en maatregelen die klimaatveranderingen moeten tegengaan tuinierders op planetaire schaal. "Voor ons is de aarde een tuin waarin we schoffelen totdat het is zoals we willen. Maar de natuur en het milieu zijn niet met een menselijke maat te meten."

Dat komt ook al omdat de natuur en het milieu van een gebied afhankelijk zijn van hun plaats op aarde. In de 4,5 miljard jaar die de aarde bestaat, dobberen de continenten voortdurend rond op het gloeiende hete binnenste van de planeet. Geen werelddeel blijft waar het is, en verhuist met soms enkele centimeters per jaar van pool naar evenaar. De online filmpjes in het laatste item van deze afleveringspagina schetsen er een beeld van.

 
WURtalk #1
Wageningen Universiteit, 28 september 2016
23:10
Van Liempt Live
RTL-Z, 11 december 2015
16:43
Studium Generale
TU Delft, 3 december 2015
1:10:38
Hier is... Adriaan van Dis
DWDD, 5 maart 2015
13:05
Paradiso-lezing
Paradiso Amsterdam, 15 april 2012
57:14
Boeken & cetera
VPRO, 5 juni 2011
34:31
Pauw en Witteman
VARA, 5 november 2010
07:55
Pauw en Witteman
VARA, 19 april 2010
49:09
Pauw en Witteman
VARA, 16 april 2010
13:47
Pauw en Witteman
VARA, 15 april 2010
52:48
Nieuwslicht
Met Menno Bentveld en Elisabeth Nimwegen
VARA, 8 april 2010
23:06
NOVA
NOS/Vara, 5 februari 2010
32:07
NOS Video & Audio
NOS, 14 december 2009
14:12
Aarde en klimaat
Luisterboek, NRC Handelsblad Academie, april 2009
23:10
NWTV - De Boekenrubriek
NWTV, afl. 1, VPRO, 2006
57:35
Het Alziend Oog
Interview met Annemiek Schrijver
KRO, 9 april 2006
37:08
Boeken&cetera
Interview met Wim Brands
VPRO, 19 februari 2006
25:02
Wandelende continenten
Noorderlicht
VPRO, 2006
00:19
Dood van een rivier
Noorderlicht
VPRO, 20 juni 2002
24:32
Media | Video | Wetenschap | Persoonlijk | Contact
design
-baut!-